اگر دفتر زمان را ورق بزنیم و به سال های قبل از پیروزی انقلاب اسلامی برسیم، اوج هنرنمایی مساجد را می‌توان در دوره هشت ساله دفاع مقدس مشاهده کرد که به عنوان مرکزی برای آموزش و بسیج نیروها و پایگاهی برای ترویج فرهنگ ایثار ایفای نقش کرده است.
* مسجد و ارتباط آن با جوانان شهید انقلابی
در آیات و روایات فراوانی به روشنی شاهد تشویق و ترغیب مردم برای حضور در مسجد هستیم و این بدان معنی است که اسلام می‌خواهد کانون مسلمانان در اجتماع، مساجد باشند.
با مراجعه به قرآن کریم در می یابیم که واژه مسجد ۲۸ بار در قرآن کریم آورده شده و در بیان جایگاه ویژه مسجد نزد خداوند متعال می‌خوانیم: مساجد از آن خداست، پس هیچ کس را با خدا نخوانید.
پیشوایان الهی با گفتار و کردار خود بارها نقش و اهمیت مساجد را برای مردم بازگو می‌کردند. نکته مهم و قابل تامل این است که بیشتر جوانان به این آموزه‌ها اقبال داشتند، و با صفا و صداقت، در عمل به این آموزه‌ها پیش‌قدم می‌شدند.
حتی مهم‌ترین گردهمایی در مسجد، یعنی نماز جماعت که نقش‌های تربیتی مهمی مانند دعوت به اتحاد و یکپارچگی، تمرین ولایت‌پذیری، تشویق به همدلی و هماهنگی در امور، نظم و ترتیب و نظافت را دارد امر مهمی است تا مسلمانان اهتمام ورزند و در مسجد حاضر شوند.
چنانکه پیامبر اکرم (ص) فرمودند: هر کس برای خواندن نماز جماعت، گامی به سوی مسجد بردارد، هرقدمش هفتاد هزار ثواب دارد و خداوند درجه او را به نسبت این ثواب‌ها، بلند و رفیع گرداند؛ اگر در حال رفتن به مسجد بمیرد؛ خداوند هفتاد هزار فرشته را وکیل می‌کند که برای او استغفار کنند.
در طول تاریخ مسجد نقش مهمی در تربیت جوانان داشته است؛ حضور در مساجد و یادگیری آموزه‌های جان‌بخش اسلام در آن مکان مقدس، سبب گرایش به اجرای احکام اسلام و گسترده شدن آن در جوامع شده است.
این گرایش جوانان مومن که خود را سربازان اسلام می‌دانند، حتی به انقلاب‌های گوناگونی منجر شده است که مصادیق فراوانی در تاریخ جوامع دارد.
یکی از انقلاب‌های شکوهمند و بی‌سابقه در صد سال اخیر، انقلاب اسلامی مردم ایران بود که جوانان و نوجوانان مسجدی، با هدایت و راهنمایی روحانیت مبارز، از ارکان اساسی و جدانشدنی پیروزی این انقلاب کبیر بودند.
حضور جوانان در مساجد تهدیدی جدی برای رژیم طاغوت بود طاغوتیان به اندازه‌ای از مسجد و اهل آن بویژه جوانان ترس داشتند که مزدوران خود را همواره برای مراقبت از فعالیت‌های جوانان انقلابی و گزارش آن به سازمان‌های امنیتی رژیم، به کار می‌گماشتند.
مساجد پایگاهی برای جوانان انقلاب و مرکز برنامه‌ریزی برای مبارزات، محلی برای تحصن، بزرگداشت و زنده نگه‌داشتن یاد شهدای انقلاب، افشاگری برضد طاغوتیان، سخنرانی‌های شورانگیز انقلابیون و سازماندهی تظاهرات و مبارزه بود.
امام خمینی (ره) در راهنمایی‌های خود، با یادآوری نقش مهم مساجد برای مردم و به خصوص جوانان آنان را به کانون مساجد فرا می‌خواندند: لازم است به مومنین و مسلمانان تذکر دهید در مساجد جهت انجام فرایض دینی و شعایر مذهبی اجتماعاتشان را زیادتر و منظم‌تر کنند؛ چون بهترین وسیله مبارزه، همین اجتماعات منظم است که به وسیله آنها در اعلای کلمه طیبه اسلام کوشش می‌شود.
پیوندی که بین جوانان شهید انقلاب و خداوند متعال در مساجد بسته شد، از اسرار الهی است که با هیچ معیاری سنجیدنی نیست. این جوانان عشق و عقل را یک‌جا داشتند و آن دو را نقیض هم نمی‌دانستند چرا که در سنگر مساجد آموختند: باید برای عشق، عاقلانه مبارزه کرد.
هشتم تا هفدهم تیرماه به عنوان دهه تکریم و غبارروبی مساجد نامگذاری و بر این اساس ششمین روز از این دهه مسجد؛ بستر ترویج فرهنگ ایثار و شهادت نامیده شده است.