به گزارش پایگاه تخصصی مسجد به نقل از روزنامه خراسان مسجد، از صدر اسلام تا امروز، همواره کانون اصلی برنامه‌های عبادی، فرهنگی و سیاسی مسلمانان بوده‌است. به گواهی تاریخ، بسیاری از نهضت‌های دینی، از مساجد آغاز شده‌است. در این میان، امامان جماعت، در هدایت برنامه‌های مساجد، نقشی محوری داشته و دارند. البته، مسئولیت امام جماعت، در اداره امور مسجد، محدود به اجرای برنامه‌های عبادی نیست.
در همین زمینه، مقام معظم رهبری در دیدار ائمه جماعات استان تهران ، ضمن تبیین وظایف امام جماعت در مسجد، فرمودند: «امامت مسجد؛ یک کار مهم است؛ به‌عنوان یک کار حاشیه‌ای نباید به آن نگاه کرد. این‌که ما به کارهای روزانه‌مان، به مشاغل گوناگونمان، برسیم، بعد سَرِ ظهر یا مغرب، با عجله تمام در ترافیک و مانند این‌ها، خودمان را برسانیم -نیم‌ساعت، سه‌ربع هم از وقت دیر شده باشد- برویم آنجا بایستیم به نماز، این کم گذاشتن در حقّ مسجد است. این را باید یک شغل مهم و اساسی به‌حساب آورد. عرض نمی‌کنیم که وقتی امام جماعت شدیم، از همه کارهای دیگر دست برداریم؛ نه، می‌تواند انسان به‌قدر ظرفیّت خود، به کارهای دیگر علمی یا غیرعلمی بپردازد، لکن حقّ مسجد باید ادا بشود.»
بی‌تردید، ادای حق مسجد و تبدیل آن به مسجد تراز انقلاب اسلامی، جز در پرتوی برنامه‌ریزی صحیح ارکان مسجد، یعنی امام جماعت، هیئت امنا و خادمان، میسر و ممکن نیست. برای بررسی دقیق‌تر این موضوع، با حجت‌الاسلام والمسلمین نصرالله پژمانفر، رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، گفت‌وگویی انجام دادیم که در پی می آید.
* موضوع گفت‌وگوی ما ویژگی‌های مسجد تراز انقلاب اسلامی است. به نظر شما، چنین مسجدی باید واجد چه ویژگی‌هایی باشد؟
مسجد مهم ترین پایگاه مسلمانان است؛ پایگاهی که تنها به اقامه نماز جماعت و انجام اعمال عبادی اختصاص ندارد. این نکته را می‌توان در بررسی عملکرد مساجد در تاریخ اسلام، به خوبی دریافت. پیامبر اکرم(ص)، از مسجد به عنوان پایگاهی برای همه فعالیت‌های اجتماعی بهره می‌بردند. مباحث آموزشی مسلمانان، در مسجد پیگیری می‌شد. رسول‌خدا(ص) معارف دینی را، عموماً در مسجد به مسلمانان آموزش می‌دادند. مسجد همچنین، محلی برای اخذ تصمیمات مهم و تأثیرگذار بود و حتی شورای نظامی برای نبرد با کفار، در مسجد برگزار می‌شد. پس، باید بگوییم نقش مسجد در فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی، به اندازه فعالیت‌های عبادی، مهم و بی‌بدیل بوده است. متأسفانه، امروزه، برخی از ما، مسجد را منحصراً به مکانی برای انجام اعمال عبادی تبدیل کرده‌ایم. مساجد زیادی وجود دارد که جز در هنگام نماز و مراسم مذهبی خاص، میزبان مؤمنان نیستند و درهای آنها در سایر اوقات، بسته است. پرداختن به امور عبادی در مسجد، اگرچه ضروری‌است، اما به هیچ وجه کافی نیست و نمی‌توان با چنین رویکردی، حق مسجد را ادا کرد. مسجد تراز انقلاب اسلامی، کانون ارائه خدمات مهم فرهنگی و اجتماعی به جامعه است. به همین دلیل، باید با توجه به نیازهای جامعه، از ظرفیت مساجد استفاده کرد و از این فضای سالم و امن، برای خدمت‌رسانی بهتر و بیشتر به مردم، بهره بُرد.
* منظور شما چه خدماتی است؟
هر خدمتی که بتوان با آن، باری از دوش بندگان خدا برداشت و زمینه را برای زندگی سالم، معنوی و پُربهره آنها مهیا کرد. به عنوان نمونه، می‌توان با بهره‌مندی از فضای امن و سالم مسجد، برای جوانان تفریحات سالمی مانند برنامه‌های ورزشی برگزار و اوقات فراغت آنها را با فعالیت‌های سازنده و مفید، پُر کرد.
* برای استفاده از ظرفیتی که به آن اشاره کردید، چه باید کرد؟
مهم ترین مسئله برای بهره‌مندی از ظرفیت مساجد و دستیابی به مسجد تراز انقلاب اسلامی، برنامه‌ریزی مؤثر است. ما مساجد بزرگ و مجللی داریم که بسیار پرهزینه ساخته شده‌اند، اما تنها جمعیت اندکی برای نماز جماعت در آنها حاضر می‌شوند و فضایی برای فعالیت‌های سازنده اقشار مختلف جامعه، به ویژه جوانان، در آنها به وجود نیامده‌است. در واقع، این مساجد با کمترین ارائه خدمات، فعال هستند. بنابراین، برنامه‌ریزی مؤثر که باید توسط ارکان مسجد، یعنی هیئت امنا، امام جماعت و سایر دست‌اندرکاران در این عرصه انجام شود، نقش بسیار مهمی در بهره‌مندی از ظرفیت مسجد دارد. ما مساجدی داریم که چندان مجلل و بزرگ نیستند، اما به دلیل همین برنامه‌ریزی دقیق و مؤثر، توانسته‌اند گام‌های بلندی در جهت تحقق مسجد تراز انقلاب اسلامی بردارند. به دیگر سخن، در مسجد تراز انقلاب اسلامی، جنبه نرم‌افزاری بسیار مهم‌تر از جنبه سخت افزاری است.
* ارکان مسجد، یعنی امام جماعت، هیئت امنا و خادم، چه وظایفی در راستای ارتقای جایگاه مسجد، به مسجد تراز انقلاب اسلامی دارند؟
در این زمینه، نقش امام جماعت محوری است. او باید تمام نیرو و توان خود را بر فعالیت‌های مسجد متمرکز کند. همان‌طور که رهبر معظم انقلاب هم اشاره کرده‌اند، این امر به معنای تعطیلی امور علمی یا روزمره زندگی امام جماعت نیست، بلکه او باید بتواند با برنامه‌ریزی دقیق، هم به فعالیت‌های شخصی خود برسد و هم، حق مسجد را ادا کند. این فعالیت‌ها نباید فقط به امور عبادی محدود باشد. امام جماعت می‌تواند با برگزاری جلسات آموزشی و تدوین برنامه‌های فرهنگی مناسب، مسجد را در تمام ساعات روز فعال نگه دارد. چه اشکالی دارد که در ساعات طولانی بین اوقات نماز، مسجد به مرکزی برای آموزش کارهای هنری، فرهنگی و علمی تبدیل شود؟ در برخی مساجد، خانم‌های یک محل، از ظرفیت و فضای مسجد استفاده و کلاس‌های آموزش صنایع دستی برگزار می‌کنند. این فعالیت‌ها بسیار مفید و مؤثر است و می‌تواند نقش مهمی در جذب خانواده‌ها و جوانان به مساجد داشته باشد. امام جماعت، باید با استفاده از این فرصت‌ها، فرهنگ دینی را هم در جامعه تبلیغ کند و خود، با عملکردی مطلوب، به الگویی برای مردم تبدیل شود. خادمان و هیئت امنا هم، بازوان اجرایی و همکاران امام جماعت هستند و می توانند در این زمینه، نقش‌آفرینی کنند.
* مجلس شورای اسلامی برای کمک به مساجد و توسعه آنها، چه گام‌هایی برداشته است؟ آیا لایحه یا طرحی به این منظور، در کمیسیون فرهنگی مجلس در حال رسیدگی است؟
سعی ما در کمیسیون فرهنگی مجلس، در درجه اول، توسعه کمّی مساجد کشور است. واقعیت این است که در کشور ما، مساجد، هم‌تراز با بخش‌های مختلف شهر، توسعه پیدا نکرده‌اند و اکنون، با کمبود تعداد مساجد در شهرها مواجه هستیم. سعی کرده‌ایم در لوایح و طرح‌هایی که در دست بررسی است، این مسئله مهم را در نظر بگیریم. امیدواریم با همکاری نهادهای ذی‌ربط و مردم، به شرایطی برسیم که هر شهروند، پس از خروج از منزل، با طی کمترین مسافت ممکن، به مسجد دسترسی داشته باشد. در این زمینه، طرح‌هایی در دست بررسی است که ان شاءا... در آینده‌ای نزدیک، درباره آنها اطلاع‌رسانی خواهد شد.