پایگاه تخصصی مسجد ائمه جماعات مساجد به‌عنوان محور ترویج و تبلیغ دین در محلات به‌شمار می‌روند و از زمانی که تهران به عنوان پایتخت ایران شناخته شد، این محوریت تبلیغی اهمیتی دوچندان یافت. آن‌چه را که در ادامه عرضه خواهیم داشت، آیینه‌ی زندگی عالمانی است که سالیانی چند در مساجد تهران مسئولیت امام جماعت را بر عهده داشته‌اند و در قامت «ستارگان محراب» به ترویج و تبلیغ دین مبین اسلام پرداخته‌اند. بزرگانی که از پایگاه مسجد، وظایف خطیر الهی و دینی خود را به انجام رسانده و مساجد را کانون فکر و ذکر و معرفت و اندیشه و علم و جهاد و تربیت ساخته اند و توانسته‌اند در تاریخ ام‌القرای جهان اسلام، سهمی بزرگ وتاثیری ماندگار داشته باشند.
آیت الله ملا علی کنی، امام جماعت مسجد مدرسه خان مروی
ایشان در سال 1220 قمری در محله کن واقع در شما غرب تهران دیده به جهان گشود و پدرش میرزا قربانعلی آملی نام داشت. او پس از حضور در مکتب، تصمیم به تحصیل علوم حوزوی گرفت اما با مخالفت خانواده اش روبرو گردید و در آغاز به صورت مخفیانه به در سمشغول شد و سپس با کسب رضایت آنان راهی حوزه تهران گردید و از آن جا به اصفهان رفت و در آن شهر از محفل درس سید اسدالله اصفهانی استفاده کرد.
سپس آماده سفر به نجف اشرف شد و از ذخایر گران سنگ آن حوزه بهره برد.اساتید او در حوزه شهر نجف عبارت بودند از:شیخ محمد حسن نجفی معروف به صاحب جواهر، شیخ حسن کاشف الغطا، شیخ مشکور حولاوی نجفی.وی در کربلا هم از محضر شریف العلما مازندرانی و سید ابراهیم قزوینی معروف به صاحب ضوابط کسب فیض کرد و دوره عالی فقه و اصول را گذراند.
ملا علی کنی در 1262 قمری به ایران بازگشت و در تهران ساکن شد . به تدریج در آن جا ریاست دینی یافت و به عنوان عالمی با نفوذ ، مقبول عام و خاص و حتی دربار ناصر الدین شاه شد، چنانکه بیشتر مردم ایران مقلد او شدند.وی از 1282 قمری تولیت مدرسه مروی را برعهده گرفت وبه نوشته اعتماد السلطنه، نفوذش چنان بود که گاهی دعاوی شرعی مربوط بعهرجال دولت نیز برای داوری به محکمه او ارجاع می‌شد.
مراجعات پی در پی مردم و پرسش‌های کتبی و شفاهی آنان در قالب استفتائات شرعی روز به روز افزایش می یافت و ایشان یگانه محور پاسخگویی به سوالات دینی و تنها ملجأ رسیدگی به مشکلات مردم به شمار می‌رفت، از این رو در سال 1271 قمری رساله عملیه آن فقیه خداترس به چاپ رسید.مهر ایشان نیز سند اعتبار اسناد به شمار می‌رفت و معامله کنندگان برای معتبر ساختن کاغذ و سند معامله خویش به در خانه او رفته، سند خود را با مهر مبارکش اعتبار می بخشیدند.
ساموئل گرین ویلر بنجامین؛ نخستین سفیر آمریکا در ایران در خاطرات خود چنین می‌نویسد: «... بزرگترین مجتهدهای حالیه که به منزله‌ی رئیس عدالتخانه‌ی حالیه‌ی ممالک فرنگ است، حاجب ملا علی کنی است.حاجی ملا علی علی شخص مسنی است و ظاهرا مایل به تجمل نیست بلکه میل به سادگی زیاد دارد.اگرچه املاک او زباد است مع هذا نمی‌خواهد جلال و ظاهرسازی به خرج دهد. وقتی در کوچه‌ای راه می‌رود بر قاطر سفیدی سوار می‌شود و فقط یک نفر نوکر دارد، اما جمعیت از هر طرف کوچه به جلو او ازدحام می‌کنند مثا این که وجودی ملکوتی است.اگر یک کلمه بگوید می‌تواند اعلی حضرت را از سلطنت خلع کند. سربازهایی که در سفارت ممالک متحده آمریکا قراول می‌کشیدند به من گفتند که اگر چه ما برای حفظ وجود شما این جا فرستاده شده‌ایم اما اگر حاجی ملاعلی کنی امر کند همه شما را می‌کشیدم.»
آیت الله ملا علی کنی در بامداد 27 محرم 1306 (12 مهر 1267) در سن 86 سالگی در تهران درگذشت و در حرم حضرت عبدالعظیم حسنی در شهررب به خاک سپرده شد. در تشییع جنازه با شکوه او، حتی پیروان ادیان دیگر نیز شرکت داشتند. در شهرهای مختلف برای او مجالس یاد بود برپا گردید و اشعار بسیاری در رثایش سرودند.
در قامت مبارزه
ملا علی کنی به مسائل سیاسی توجه داشت و به تعبیر عالم معاصرش، چاپلقی؛ مولف طرائف المقال: «پناه مظلومان بود و بر صاحبان قدرت سلطه داشت و سخنش نزد سلطان پذیرفته می‌شد.».
در هیجدهم جمادیالثانی 1289 قمری قراردادی میان ناصرالدین شاه و نماینده بارون ژولیوس دورویتر سرمایه دار انگلیسی به امضا رسید که به موجب آن، تاسیس راه‌آهن از دریای خزر تا خلیج فارس علاوه بر حق تصرف کلیه زمین های واقع در مسیر، دایر کردن راه آهن شهری، بهره برداری از همه معادن از جمله زغال سنگ، نفت و آهن و سرب، بهره برداری جنگل‌های ملی در سراسر مملکت و وصول انحصاری حقوق گمرکی و به طور خلاصه کلیه منابع ثروت ملی ایران به رویتر واگذار شد. بانیان پشت پرده در اعطای امتیاز،«میرزا حسن خان سپهسالار» و« میرزا ملکم خان ناظم الدوله» بودند که با اخذ رشوه کلان، زمینه اعطای تمام ثروت و منابع طبیعی و اقتصادی کشور را به این سرمایه دار خارجی فراهم کردند.
ملا علی کنی پس از انعقاد این قراداد رویتر در نامه‌ای به ناصرالدین شاه، با اشاره به مفاد قراداد که طبق آن«جمیع خلق مجبور بر تسلیم اموال و املاک خود» بودند و نفی صریح تسلط دولت بر« املاک و اشجار و آب و اراضی رعایا که حتما بفروشند» با ذکر یک مثال از حقوق شهروندی در فرانسه و تاکید بر این که حاصل این قراداد، از بین رفتن اقتدار دولت و ملت، و ناتوانی در حفظ سرحداتو عدم امکان مقابله با هجوم دشمنان است و امتیازات و تصرفات این کمپانی در ایران به مراتب بیشاز کمپانی هند خواهد بود، به مخالفت با آن پرداخت.
وی با رهبری مبارزه علیه امتیاز رویتر، افکار عمومی مردم را در جهت لغو امتیاز هدایت کرد. نفوذ کلام و افتدار مردمی آیت الله ملا علی کنی، خیزش و حرکت مردم پایتخت را به دنبال داشت.سیل خروشان ملت، آماده عمل به دستور مرجع شجاع خویش شدند و برای انجام تکلیف از هیچ گونه جانفشانی و مجاهدت دریغ نورزیدند. لغو امتیاز و برکنار محمد حسین خان سپهسالار از صدر اعظمی دو خواسته‌ای بود که علما و مردم بر آن اصرار داشتند. بدان حد که پس از بازگشت ناصرالدین شاه از سفر اروپا و به محض پیاده شدن از کشتی و ورود به بندر انزلی، استقبال کنندگان درباری، بیداری و خیزش مردم به رهبری روحانیون را گزارش داده، به او فهماندند که اگر صدر اعظم همراه شما وارد تهران شود، شورش عظیمی در پایتخت برپا خواهد شد.
به این سبب شاه در مرحله نخست سپهسالار را از مقام صدر اعظمی عزل کرد و او را در رشت قرار دادو خود رهسپار تهران گردید و سپس در دهه آخر ماه رمضان 1290 قمری بطلان قراداد به طور رسمی اعلان شد.
همکاری ذلت آور ناصرالدین شاه با بیگانگانی چون روس و انگلیس از شاه چهره‌‌ی کریه و خائنی ساخته بود. بدان حد که ملا علی کنی درباره او می‌گفت:«او او ناصرالدین شاه، یاری کننده دین نیست بلکه ناصرالکفر است».
در بوستان قلم
آثار فقهی او عبارتند از: ارشادالامه( رساله عملیه به فارسی)، تلخیص المسائل، حاشیه بر جواهر الکلام، همپنین از دیگر آثار او این موارد هستند: رساله‌هایی در باب اوامر و نواحی، مفاهیم و استصحاب، مواعظ حسنه، توضیح المقال است.