این خبر در خبرگزاری مهر منتشر شده است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی مرکز رسیدگی به امور مساجد، آموزه‌های دینی در ارتباط با حضور در مسجد و اقامه نماز جماعت که برگرفته از کتاب الهی، روایات و سیره معصومین(ع) است؛ با فطرت انسان‌ها هم‌سو بوده و مطابقت دارد، پس می‌توان با به کارگیری روش‌ها و راه‌های متناسب، بخش اعظمی از جوانان و نوجوانان مسلمان جامعه اسلامی را به این امر مهم جذب کرد. به همین منظور و به مناسبت حضور در دهه تکریم و غبارروبی مساجد، با حجت‌الاسلام والمسلمین حمیدرضا ارباب سلیمانی رئیس ستاد عالی کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد کشور گفت‌وگو کردیم.
*معیارهای مطلوب یک مسجد برای جذب جوانان چیست؟
در مورد مسجد، خداوند متعال دو تعبیر در قرآن را مطرح می‌کنند: «إِنَّمَا یَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّکَاةَ وَلَمْ یَخْشَ إِلَّا اللَّهَ»، «إِنَّ اَولَ بَیتٍ وُضعَ لِلنّاسِ لَلذی بِبَکَّةَ مُبارَکاً وَ هُدیً لِلعالَمین»، از نگاه قرآن مسجد اختصاص به خدا دارد و از سویی دیگر برای مردم است، اگر این ویژگی مسجد را مورد توجه قرار دهیم، کارهای ما در مسجد باید رنگ خدایی داشته باشد و در خدمت مردم باشد، با این دو خصوصیت میشود مسجد را جذاب کرد، اگر خدایی نکرده کارها رنگ خدایی‌اش را از دست بدهد یا احیاناً رنگ خدایی داشته باشد، ولی مشارکت مردم و حضور مردم را جدی تلقی نکنیم، مسجد از رونق می‌افتد و کارکردهای مسجد تعطیل میشود.
بنابراین برای جذاب کردن مسجد از امام جماعت گرفته تا خادم مسجد همه و همه باید با اخلاص و یاد خدا وارد مسجد شوند و کارهایشان را در راستای خدمتگزاری به مردم باشد، اگر این دو فاکتور را رعایت کنیم، مسجد ما می‌تواند همه اقشار را به خصوص نسل جوان و نوجوان را که از فطرت پاک برخوردار هستند، در بر گیرد. بنابراین اگر بخواهیم نسخه‌ای را بپیچیم، باید مسجد از نظر ظاهری جذابیت‌های لازم را داشته باشد، محیط مسجد محیط مناسبی باشد، از فرش مسجد تا محراب و منبر مسجد، همه این موارد متوازن باشد، به خصوص که ظاهر و بهداشت مسجد برای جوانان اهمیت بیشتری دارد، زیرا جوان زیباطلب است، اگر این زیبایی‌های ظاهری در حد و شأن مسجد باشد و آنچه که در سیره پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) مورد توجه بوده، امروز هم مورد توجه ما باشد، در این جذب مؤثر خواهد بود، نه اینکه مسجد خدایی ناکرده دچار نقضان و نقضی باشد.
علاوه بر زیبایی‌های ظاهری، زیبایی معنوی مسجد است که در بازگشت به اجزای مسجد از امام جماعت، هیأت امنای مسجد، بسیج، کانون فرهنگی هنری مسجد، خادم مسجد، اهالی مسجد، همه و همه با حضورشان یک هم‌افزایی معنوی در مسجد رقم می‌خورد و این کار نمی‌شود مگر اینکه این اشخاص، افراد خودساخته‌ای باشند و در فضای مسجد هم وقتی می‌آیند بدانند مسجد خانه خدا است و در خانه خدا باید رعایت شئون آن خانه را کرد. ممکن است امام جماعت مسجد سن بالایی داشته باشد، اما می‌تواند با مخاطب جوان خود رابطه برقرار کند، در بین دو نماز، از قرآن مجید چند دقیقه‌ای مدد و از روایات اهل بیت(ع) استمداد بگیرد، در این صورت قطعاً می‌تواند فضای مسجد را تقویت کند.
یا هیأت امنای مسجد در مناسبت‌های مختلفی که در مسجد وجود دارد، تلاش کند، مشارکت‌های مردم را جذب کند و هم برنامه‌های جذاب و آگاهانه را در دستور کار خود قرار دهد، اینکه در هیأت امنای مسجد علاوه بر پیران و افراد با تجربه از جوانان که از دین و سواد خوبی برخوردار هستند، استفاده شود تا نیروی جوانی در کنار نیروی خرد پیرمردان و پیرزنان قرار گیرد، در واقع ترکیبی باشد که مشارکت همه طبقات را در بر گیرد.
مسأله بعدی، نقش خادم مسجد است، گاهی برخورد مفید او می‌تواند جوانی را در مسجد نگه دارد و گاهی به بالعکس برخورد زننده او، جوانی را از مسجد دور کند، بنابراین آن‌هایی که مسجد را در دست دارند؛ بخشی از آن بچه‌های بسیج، بخشی دیگر بچه‌های کانون فرهنگی هنری هستند و خدماتی عرضه می‌کنند، باید با مخاطبانشان به خوبی رفتار کنند، آداب اجتماعی را رعایت کنند و مراقب باشند تا مجموعه جذابی را پدید بیاورند که در رأس آن امام جماعت مسجد است و به دنبال آن عزیزانی که به دنبال امام جماعت حرکت می‌کنند.
مسائل پیرامونی مسجد هم مهم است، اینکه ما اذان را با صدای زیبایی پخش کنیم تا آن‌هایی که می‌شنوند لذت ببرند، همچنین از کارهایی که موجب اذیت و آزار همسایگان میشود پرهیز کنند، در حین اذان صدا به بیرون منتقل نشود، به خاطر اینکه در برخی منازل افراد بیمار هستند و این صدای اذان ممکن است آن‌ها را آزرده خاطر کند.
نکته بعد ارتباط مسجد با خانه‌های اطراف مسجد است، در روایت گفته شده است تا ۴۰ خانه، حکم همسایه را دارد، اگر چنین قاعده‌ای را در نظر بگیرید، هر مسجد باید با ۴۰ خانه ارتباط برقرار کند، اهالی مسجد اگر کسی را دیدند مریض است به عیادتش بروند، یا اگر نفر جدیدی به خانواده همسایه مسجد اضافه شد، به او تبریک بگویند یا در ارتباط با تریبت کودک کتابی را هدیه کنند، یا اگر کسی مشکل مالی دارد، از کمک‌های مردمی مسجد استفاده کنند، این‌ها نکاتی است که می‌تواند در جذب جوانان به مسجد مؤثر باشد.
*با این شرایط چگونه مسجد می‌تواند مسجد تراز اسلامی شود؟
مسجد قلب تپنده محله است، اگر مسجدی ویژگی‌های بالا را داشت، مردم انس بیشتری پیدا می‌کنند، هم به خدا نزدیک می‌شوند و هم دوستان خوبی پیدا می‌کنند، هم علم و معرفت مأمومین افزایش پیدا می‌کند. امام حسن مجتبی(ع) فرمودند: «وقتی وارد مسجد می‌شوید به هشت ویژگی می‌رسید، یکی از این ویژگی‌ها این است که حرف نو یاد می‌گیرید»، اگر این قاعده را ائمه جماعات دائماً در مسجد رعایت کنند -که لازمه‌اش این است که مطالعه، تحقیق و پژوهش داشته باشند- و سخنان تازه و نو را بر زبان بیاورند، می‌توانند جوانان را با بیان شیوای خود جذب کنند، در این صورت مسجد می‌تواند محور سیاسی فرهنگی و اجتماعی قرار بگیرد که در این صورت به مسجد تراز اسلامی نزدیک می‌شویم.
مسجد تراز اسلامی دو ویژگی مهم دارد: یکی اینکه مسجد جایگاه عبادت و دیگر اینکه مسجد جایگاه سیاست است و این دو ویژگی را باید در مسجد ببینیم و رسیدن به این هدف کار ساده‌ای نیست و نیازمند تلاش کسانی است که در خدمت مسجد هستند. ما برای اینکه مسجد را جذاب قرار دهیم، باید به جذابیت‌های ظاهری مسجد بیاندیشیم و مسجد را از یک محل متروک و خدایی ناکرده نامناسب خارج کنیم و یک مکان مناسب و در شأن مؤمنان بسازیم، نکته دیگر جنبه معنوی مسجد است که با برنامه‌ریزی‌ها و با داریت امام جماعت می‌تواند شکل بگیرد.
*نقش مساجد در تحقق همدلی و همزبانی دولت و ملت چگونه قابل تبیین است؟
باید عوامل ایجاد و تقویت همدلی و همزبانی را بشناسیم و اینکه موانع آن را برطرف کنیم و به قول طلبه‌ها وقتی پدیده‌ای اتفاق می‌افتد باید مبتدی حاصل و هم مانع مفقود شود، باید ببینیم ایجاد همدلی و همزبانی چه مقتضیاتی لازم است و چه موانعی نباید ایجاد شود، بنابراین عواملی که در موفقیت همدلی وهمزبانی لازم است: ۱- افزایش ایمان، ۲- توسعه و آگاهی، ۳- رشد عقلانی؛ اگر این سه مؤلفه در جامعه به وجود بیاید، نتیجه و ثمره آن همدلی و همزبانی است، دوستانی که اهل ایمان هستند به مردم احترام می‌گذارند، برای مردم شخصیت قائل هستند، خیرخواه جامعه هستند، پس اگر ایمان را تقویت کنیم و مؤمنان ایمانشان، ایمان واقعی شود، قطعاً هدیه ایمان نسبت به جامعه همدلی و همزبانی است.
اگر علم و آگاهی انسان توسعه پیدا کند، آن روحیه تواضع و فروتنی اسلام ایجاد میشود، زیرا نتیجه دانایی، فروتنی است و ماحصل فروتنی، همدلی و همزبانی است، در روایت داریم که «ثَمَرَةُ الْعَقْلِ مُدَارَاةُ النَّاسِ» اگر انسان عقلش رشد کند، نتیجه این رشد عقلانی، مدارا و همزبانی با مردم است، این‌ها، سه عنصر مهم در همدلی وهمزبانی است.
اما یکی از مهم‌ترین موانع آن، تکبر و خودخواهی است که باید با این تکبر و خودخواهی مبارزه کرد و آن چیزی که می‌تواند خودخواهی و تکبر را در انسان کاهش دهد و این بت را بشکند، اقامه نماز است، حضرت زهرا(س) فرمودند: «و جَعَل اللهُ الصَّلاةَ تنزیهاً لَکُم عَن الکِبر»؛ نماز بر شما واجب شد تا شما را از کبر و خودخواهی دور کند، پس با این بیان نقش مساجد روشن میشود. مسجد محل اقامه نماز است، اگر نماز به معنای واقعی اقامه شود، کبر و غرور در میان نمازگزاران کاهش پیدا می‌کند و کنترل میشود و اگر این اتفاق رخ داد زمینه همدلی و همزبانی فراهم میشود.